Ratusz Miejski Starogard Gdański

Ratusz w Starogardzie Gdańskim to neorenesansowy budynek z 1893 roku, który dumnie stoi pośrodku staromiejskiego Rynku. Pod jego obecną formą kryje się jednak znacznie starsza historia – został wzniesiony na fundamentach średniowiecznego ratusza z XIV wieku, a w podziemiach zachowała się gotycka cegła pamiętająca czasy krzyżackie. To miejsce, gdzie przez wieki biło serce miasta, a dziś można tu zobaczyć wystawy Muzeum Ziemi Kociewskiej lub wziąć ślub w zabytkowej sali.

Historia ratusza – od gotyku do neorenesansu

Pierwotny ratusz powstał krótko po nadaniu Starogardowi praw miejskich przez Krzyżaków. Źródła wspominają, że był to jeden z pierwszych budynków postawionych w nowym mieście. Średniowieczna budowla była znacznie większa od tej, którą widać dziś – podczas modernizacji Rynku w 2017 roku archeolodzy odkryli mury piwnic znajdujące się na południe od obecnego gmachu. Ich lokalizacja pokazała, że pierwotny obiekt był dwukrotnie większy. Niestety, odkryte mury zostały zasypane, ale ich obrys zaznaczono w nawierzchni placu, więc uważny obserwator może sobie wyobrazić dawne rozmiary budynku.

Przez stulecia ratusz przechodził różne metamorfozy. Najdramatyczniejsza nastąpiła w 1792 roku, kiedy spłonął podczas wielkiego pożaru miasta. Obecna forma pochodzi z 1893 roku – to właśnie wtedy wzniesiono neorenesansowy gmach z czerwonej cegły, który przetrwał do dziś.

Na dachu ratusza znajduje się sygnaturka z datą 1339 – to rok, w którym Starogard otrzymał swoją pieczęć miejską. W zwieńczeniu północnym widnieją herby miasta i Pomorza oraz zegar.

Konfederacja Pomorska – moment, który zmienił historię

Gdyby starogardzki ratusz miał opowiedzieć swoje najważniejsze wspomnienie, pewnie wybrałby sierpień 1769 roku. Wtedy to w jego murach zebrał się sejmik partykularny szlachty i mieszczan, który zawiązał Konfederację Pomorską. Jednym z inicjatorów był Józef Wybicki – człowiek, który później napisze Mazurka Dąbrowskiego. Zgromadzeni podpisali manifest „Ku obronie miłej Ojczyzny naszej”, stawiając sobie za cel obronę wiary katolickiej oraz wartości narodowych w obliczu rozbiorów.

To wydarzenie było częścią antyrosyjskiej Konfederacji Barskiej. Dwa wieki później, w 1969 roku, na murze ratusza wmurowano tablicę upamiętniającą ten moment. Dla miłośników historii to ważny punkt – nie każde pomorskie miasto może się pochwalić tak bezpośrednim związkiem z walką o niepodległość.

Królewskie wizyty i legendy podziemne

Przez ratusz przewinęły się różne postaci. Zawitał tu między innymi Jan III Sobieski, który pozostawił ślad swojej obecności w postaci wpisu do księgi miejskiej. W podziemiach zachowały się fragmenty z różnych epok – najstarsza gotycka cegła z początków XIV wieku, dobudówki renesansowe i barokowe, a także XVIII-wieczne elementy.

Lokalna legenda głosi, że pod ratuszem kryją się tajemne korytarze i lochy łączące budynek z przejściami prowadzącymi poza mury miejskie. Czy rzeczywiście istnieją? Tego nikt nie potwierdził, ale gotyckie podpiwniczenia faktycznie są rozległe i kryją jeszcze niejedną tajemnicę.

Podczas II wojny światowej ratusz stał się miejscem tragedii – we wrześniu i październiku 1939 roku Niemcy przetrzymywali, torturowali i mordowali w nim Żydów.

Co dziś mieści ratusz

Od połowy lat 70. XX wieku budynek nie jest już siedzibą władz miejskich. Dziś pełni zupełnie inne funkcje. Muzeum Ziemi Kociewskiej organizuje w nim wystawy czasowe, więc warto sprawdzić przed wizytą, co akurat można zobaczyć. Tematyka bywa różna – od historii regionu po sztukę współczesną.

Na piętrze mieści się Sala Ślubów Urzędu Stanu Cywilnego. Trudno o bardziej klimatyczne miejsce na ślub cywilny – zabytkowe wnętrza, historia pod stopami, a za oknami staromiejski Rynek. W sali konferencyjnej odbywają się też różne spotkania i wydarzenia lokalnych środowisk.

Plac wokół ratusza i jego przemiany

Ratusz stoi pośrodku Rynku o powierzchni około 0,4 hektara. To miejsce przez lata zmieniało swoje oblicze wraz z kolejnymi epokami politycznymi. Do połowy 1919 roku przed ratuszem stał pomnik cesarza Niemiec Fryderyka Wilhelma. W latach 1921-1939 rósł przed budynkiem symboliczny Dąb Odrodzenia. Po wojnie, od 1945 do 1990 roku, w sąsiedztwie ratusza znajdował się pomnik żołnierza polskiego i radzieckiego.

W 1960 roku przy byłej fontannie posadzono dwa Dęby Tysiąclecia. Po przemianach 1989 roku wkopano przed ratuszem drewniany krzyż z napisem „Ofiarom komunizmu”, który w 1991 roku przeniesiono do Baszty Gdańskiej przy ulicy Bocznej. Dziś Rynek jest uporządkowany, a teren wokół ratusza służy jako przestrzeń publiczna dla mieszkańców i turystów.

Dla kogo ta atrakcja

Ratusz z pewnością zainteresuje miłośników historii i architektury. Nie jest to wielkie muzeum z bogatymi zbiorami, ale miejsce, gdzie można poczuć ducha dawnego Kociewia. Jeśli akurat trwa ciekawa wystawa, warto zajrzeć do środka. Dla osób zwiedzających Starogard to naturalny punkt na trasie – stoi w samym centrum, więc i tak się obok niego przejdzie.

Rodziny z dziećmi mogą być zainteresowane głównie, jeśli wystawa jest interaktywna lub dotyczy tematyki bliskiej młodszym. Sam budynek z zewnątrz to dobry punkt orientacyjny i tło do zdjęć. Warto pospacerować wokół i poszukać w nawierzchni Rynku zarysów średniowiecznych murów – to taki miejski quest archeologiczny.

Informacje praktyczne

Ratusz znajduje się przy Rynku 1 w Starogardzie Gdańskim, dokładnie pośrodku placu. Trudno go przegapić. Dostęp do wystaw Muzeum Ziemi Kociewskiej zależy od aktualnie organizowanych ekspozycji. Najlepiej sprawdzić godziny otwarcia i informacje o cenach bezpośrednio na stronie muzeum lub zadzwonić przed wizytą.

Dojazd do Starogardu nie stanowi problemu. Miasto leży przy głównych szlakach komunikacyjnych na Kociewiu. Samochodem można dojechać drogą krajową nr 22 lub wojewódzką nr 222. Parking znajduje się w pobliżu Rynku. Pociągiem – stacja PKP Starogard Gdański obsługuje połączenia regionalne i dalekobieżne, stamtąd do centrum około 15 minut spacerem.

Na zwiedzanie samego ratusza wystarczy 20-30 minut, chyba że wystawa jest obszerna. Warto połączyć to z wizytą w innych zabytkach staromiejskich – w okolicy znajdują się Fara pw. św. Mateusza, fragmenty murów obronnych z basztami oraz zabytkowe kamienice. Cały spacer po centrum zajmie około 2-3 godzin.

Kontakt z Muzeum Ziemi Kociewskiej: warto sprawdzić aktualne informacje na stronie muzeumstarogard.pl. Dla spraw urzędowych (np. związanych ze ślubami) kontakt przez Urząd Miasta Starogard Gdański, tel. 58 530 60 00.